De recommendation engine

Een feed die vóór jou werkt, niet tegen je

Wat een mooie ontvangst van zo'n eerste bericht over de grote opdracht waar we mee bezig zijn: een autonome journalistieke sector voor Nederland. Het lijkt een enorme opgave. En hoewel we aan het begin van de SVDJ incubator een puur technische opdracht meekregen, is ons team ervan overtuigd dat alleen een holistische benadering een gedegen oplossing kan bieden. Er staat namelijk best veel op het spel; van de manier waarop wij met elkaar samenleven tot de democratische rechtsstaat. Het Commissariaat voor de Media bevestigt dat in hun jaarverslag 2025 'Met open ogen': het verdienmodel van nieuwsorganisaties staat onder druk, mediaconcentratie neemt toe en de pluriformiteit van het media-aanbod loopt gevaar.

De komende weken introduceren we drie elementen van deze holistische aanpak. We willen dit probleem op meerdere manieren aanvliegen, omdat we dealen met een veelkoppig monster: hoe bouwen we een autonome infrastructuur, los van (Amerikaanse en Chinese) big tech, waarbij de journalistiek weer grip krijgt op de eigen content én relatie met het publiek?

In ons team leggen we de focus op de onafhankelijke journalisten en de kleine redactieteams. Plekken waar mensen werken met meerdere petten op, met weinig tijd, zonder de machine van een grote uitgever achter zich. De zichtbaarheid van deze doelgroep is direct verbonden aan hun bestaansrecht en inkomen. Met de verschuiving van Google naar LLM-modellen en de grillen van social media wordt het nóg moeilijker om grip te krijgen op de relatie met het publiek. Een ondoorzichtig algoritme bepaalt of het publiek bij jou terechtkomt, of er naar jou als bron wordt verwezen, of je überhaupt vindbaar bent.

Elke feed heeft een algoritme. De vraag is alleen: wie dient het?

Voor elke feed geldt dat de vraag nooit is óf er een algoritme, maar wáár het op optimaliseert. Zelfs een chronologische tijdlijn is een keuze. En bijna elk groot platform staat recht tegenover onafhankelijke journalistiek. Neem X. Daar verdien je aan je eigen bereik, dus je hebt geen prikkel om iemand anders op dat platform groot te maken. Daar is aandacht vasthouden het verdienmodel voor de advertenties. Het systeem van X doet uiteindelijk precies waar het voor gebouwd is: meer polarisatie, meer viraliteit, en uiteindelijk verdwijnen de onafhankelijke makers door de ruis.

Substack daarentegen verdient pas als de schrijver iets verdient. Hun eigen CTO zegt dat het gaat om de objective function, de variabele die je het belangrijkst vindt. Ze hebben experimenten gedaan die de scrolltijd van gebruikers omhooggooiden. En... het werkte! Daarna hebben ze dat echter teruggedraaid, omdat gebruikers minder abonnementen afnamen. Het gaat dus om ezelfde data, dezelfde machine learning en een andere objective function met een compleet andere uitkomst.

Maar zélfs met die juiste prikkel gaat het mis. Honderden kleinere schrijvers op Substack zeggen: mijn groei is stilgevallen, de feed beloont alleen de grote namen. En dat is logisch, want zodra je optimaliseert op overlap en populariteit, krijg je zwaartekracht richting de grootste spelers. De juiste objective function is nodig, maar het is bij lange na niet genoeg.

Team Disco to the rescue

Enter Team Disco! Een oplossing zou kunnen zijn om een open, EU-hosted recommendation engine voor onafhankelijke journalistiek te bouwen. De downside is klein, want als het niet direct binnen de periode van deze incubator aanslaat, ligt er een open-source engine klaar om door iemand anders op te laten pakken. In principe kan iedereen, ieder team, er dan mee aan de slag.

Goed om te weten is dat we grotendeels dezelfde machine als Substack bouwen, dus we vinden het wiel niet helemaal opnieuw uit. Maar het verschil - en verschil moet er natuurlijk zijn - zit in drie dingen:

1. wáár we op optimaliseren: de relatie tussen lezer en schrijver;
2. dat we ingebouwde tegengewichten bieden tegen populariteitsbias;
3. dat we open, transparant, en in Europese handen zijn.

Stap voor stap

Een aanbevelingssysteem zoals wij die nu voor ons zien ontstaat uit gedrag van diens gebruikers. Dus bouwen we incrementeel, waarbij elke stap de data oplevert die de volgende nodig heeft.

Directory

We beginnen met een directory. Chronologisch, geen ranking, geen algoritme dat voor je kiest. Je bladert door onafhankelijke Nederlandse makers op Substack, Ghost, losse auteurs en kleine publicaties als Vers Beton of Woeste Grond. Vanaf dag één echte content, en we letten op één ding: komt een lezer terug bij dezelfde schrijver?

Restack

Dan komt de restack, een doorgeefknop. Je deelt andermans stuk met je eigen lezers, zoals vroeger een retweet. Zonder één regel algoritme doet dat al iets: mensen verspreiden mensen. En elke doorgeef laat een signaal achter dat schoner is dan een klik. Dit was het waard.

Ranken

Pas als die restacks zich opstapelen gaan we ranken, want je kunt niet sorteren op iets wat er nog niet is. We zetten de chronologische feed naast één gesorteerd op likes en restacks gedeeld door tijd, en kijken: waar komen lezers vaker terug, en blijft het aanbod even breed?

Personalisatie

Daarna personaliseren we afgestemd op wat je eerder las. De zorg is dat je dan alleen nog meer van hetzelfde ziet, dus zorgen we ervoor dat niet telkens dezelfde namen boven komen drijven door middel van een soort 'rem'. En we zetten bewust kleine en nieuwe makers tussen de toppers. Groot verschil met Substack.

Tot slot trainen we het model op die ene vraag van dag één: voorspelt terugkeren bij een schrijver wie er straks gaat abonneren? Daar houdt oppervlakkige aandacht op en begint een echte relatie.

O ja, de feed die ontstaat, is bewust eindig. We doen niet aan een infinite scrolls (da's ongezond). We sturen liever niet op schermtijd, maar juist op terugkomende bezoekers en gebruikers.

Onder moeders paraplu

Als Team Disco re-claimen we de relatie tussen publiek en journalistiek, zonder tussenkomst van big tech. We creëren vanuit én voor de marges, ook wel designing from the margins genoemd. Daarmee lossen we niet alleen de problemen voor de onafhankelijke, solo journalist, maar ook voor de kleinere teams met minder middelen en tijd. Ontwerpen vanuit de marges is een principe waarmee je - door de mensen aan de rand van de paraplu te helpen - automatisch ook de mensen die helemaal veilig staan onder de paraplu helpt. Je lost dus een probleem op voor iedereen, door dat op de meest laagdrempelige wijze eerst voor de marges te doen.

Volg je het nog? Als het je allemaal duizelt, want dit is veel informatie, dat begrijpen we, geen zorgen. We nemen je van nu tot eind november aan de hand mee. Terwijl we zelf ook uitvogelen hoe we een probleem zo groot als dit het beste aan kunnen pakken.

Volgende keer: onze tweede oplossingsrichting. We praten je bij over open protocollen, een eigen AI-interface, en waarom dat de tweetrapsraket is die dit alles bij elkaar houdt.

Wil je meer weten of meewerken aan onze pilot (waarover later meer)? Mail ons dan of volg ons hier op Ghost.